Ga door naar hoofdcontent
BlogsReversed scenario thinking: hoe doe je dat? (Deel 1)

Reversed scenario thinking: hoe doe je dat? (Deel 1)

Woensdag 30 november 2022Afbeelding Reversed scenario thinking: hoe doe je dat? (Deel 1)

Door: Barbara van Baarsel – Buro Barcode

Sander Dorleijn, directeur Business Development bij ABT, trapte het event NEXPLOIT Business: ‘reversed scenario thinking’ af met een boeiende visie. In Huys Azië waar Amsterdam School of Real estate gevestigd is, luisterde iedereen aandachtig naar zijn betoog hoe je ‘toekomstdenken’ in de praktijk kunt brengen om vervolgens zélf de glazen bol erbij te pakken. 

“Ik heb de eigenschap vooruit te willen kijken, ben altijd met de toekomst bezig. Daarin ben ik ‘Anders’, waarmee ik slechts de ‘s’ uit mijn naam op een andere plek hoef te zetten,” grapt Sander. “Als sociale verbinder vind ik het leuk om mensen te ontmoeten en hen uit te dagen anders naar de toekomst te kijken.”

Reversed scenario thinking is in de jaren ’20 wetenschappelijk ontwikkeld en werd vanaf de jaren ’50 onder meer door Shell heel nadrukkelijk toegepast; iets wat het bedrijf geen windeieren heeft gelegd. Hoe werkt dat proces?

Scenario thinking & trends

Scenario thinking hangt nauw samen met trends, vertelt Sander. “We zien bijvoorbeeld een trend dat minder geïnvesteerd wordt door ontwikkelaars en dat we kijken naar langere rendement strategieën. Ook zijn automatisering en digitalisering als trend te bestempelen. Het is de vraag hoe je ermee omgaat: ons brein kan niet aan de toekomst denken vanuit het ‘nu’. Het gebruikt namelijk dezelfde hersenhelft voor die activiteit en is daarmee bezet voor het een (nu) ofwel het ander (toekomst). Tijdens deze sessie trek ik jullie los uit het heden om op een andere manier naar de toekomst te kijken,” belooft Sander.

Om dat voor elkaar te krijgen prikkelt hij eerst met visies om te kunnen associëren. Wanneer je associeert kun je beelden creëren, scenario’s schetsen in feite. Vervolgens denk je vanuit de toekomst terug, stap voor stap, een proces dat je zo uitvoerig kunt maken als je zelf wilt. Shell maakt bijvoorbeeld voor elk onderwerp zo’n 50-60 scenario’s. Dat is onze business niet nodig, maar meer dan één is wenselijk zodat je een groter speelveld hebt om mee aan de slag te gaan.

“Wanneer je op deze manier werkt zie je eerder wat buiten (trends) gebeurt en hoe dat past in het spectrum van scenario’s wat je hebt. Daarmee haal je jouw ‘Point of Surprise’ naar voren en heb je een strategisch voordeel ten opzichte van jouw concurrentie’.”

Nu is het zo dat we in de laatste decennia wel erg hard gaan qua ontwikkelingen. Vanuit historisch perspectief duurde het lang (honderden jaren) voordat jagers boeren werden, daarna ontstond handel en werd de sprong naar industrialisatie genomen. Tientallen jaren later hadden we te maken met digitalisering om ons slechts enkele jaren daarna alweer bezig te houden met onder meer artificial intelligence en virtual reality. What’s next, vragen veel mensen zich bijna gejaagd of ongerust af. “Hoe langzaam of snel het ook gaat, het is goed om toekomstperspectieven te blijven zien. Ook als het vanuit het heden misschien oncomfortabel voel om met de toekomst bezig te zijn,” meent Sander.

Voorbeelden | Perspectieven

Sander Dorleijn

01. Wat een foto teweeg kan brengen
“Een perspectief dat een enorme impact had op wie we zijn was de eerste foto die van de aarde werd gemaakt. Er ontstond een andere blik op de aarde; we waren onderdeel van het geheel en niet meer het middelpunt. We zagen een ecosysteem om in stand te houden, het bood andere inzichten en het was de start van natuur- en milieubewegingen zoals we ze kennen.”

02. Meer of minder vlees?

“Hoewel een enorme lobby plaatsvindt om minder of geen vlees meer te eten (vanuit de hedendaagse gedachte dat het teveel CO2-uitstoot met zich meebrengt), is het nog maar de vraag of dat in de toekomst ook de visie is. “Het is zeven jaar geleden namelijk al gelukt om het productieproces van vlees te isoleren uit een koe. We kunnen vlees maken in een fabriek, een fabriek die nul CO2-uitstoot realiseert. Daarmee kun je stellen dat de vleesproductie minder CO2-uitstoot met zich meebrengt dan vele andere voedingsmiddelen die we nuttigen. Een ander perspectief dus. Sterker nog, misschien krijgen we over tien jaar wel het advies om meer vlees te gaan eten…”

03. Zorgverzekering als big brother

“In delen van China wordt aan mensen een gratis zorgverzekering verstrekt onder de voorwaarde dat ze een chip in de nek nemen. Zo kunnen de verzekeraars monitoren welke impact gedrag van mensen heeft op de gezondheid. Maar er komt nog meer bij: China heeft de hoogste camera-dichtheid ter wereld; als iemand met zo’n chip in zijn nek drie keer door rood rijdt, komt hij direct lager op de lijst om geholpen te worden (immers: je brengt jezelf in gevaar, dus eigen schuld als je wordt aangereden). Het klinkt ver van ons bed, maar is dat ook echt zo? Wij hebben geen chip in onze nek, maar wel 24/7 een mobiel bij ons. Met een chip… En veel mensen rijden in een elektrische auto. Met een chip…”

04. Verticale steden
“Nu denken we nog over een stad als een ‘vlak veld’ en iedereen in de vastgoedsector is bezig om dat laatste plekje op dat veld te bemachtigen. Wat als we de stad als een grid zien waar ook verticaal gebouwd kan worden. Gebouwen, wegen, een heel netwerk van lagen de lucht in. En als dat bovengronds kan, waarom niet ondergronds? Woningen onder water misschien?”

05. Hoe houd je Nederland droog?

In dat verlengde meent Sander dat we ook kunnen accepteren dat de eerste verdiepingen van gebouwen onder water komen te staan. Een scenario dat volgens het College van Rijksadviseurs zeer realistisch is: in 2100 houdt Nederland het niet droog, is de voorspelling. De delta van Nederland komt volledig onder water te staan. “Dus waar ga ik mijn huizen nu bouwen? In de randstad of juist op de Hoge Veluwe en in de Achterhoek? Blijven we aanmodderen in Amsterdam, of zetten we gebouwen op hogere palen? Wat ga je doen, hoe anticipeer je op scenario’s?”

Stop met ‘denken vanuit het heden om het morgen anders te doen’

Sander legt uit waarom hij het laatste voorbeeld gebruikt: “Op dit moment zijn we vooral bezig met bijvoorbeeld effectievere installatietechnieken en ander gebruik van materialen omdat we met de kennis van nu denken dat dat nodig is. Inmiddels zetten we planten in kantoren om dat we denken dat dit goed is voor de medewerkers, maar slechts twee plantensoorten overleven het nog maar in de kantoorklimaten vanwege de isolatiemaatregelen. We hebben het klimaat in huizen zo vlak gemaakt dat mensen nauwelijks nog hoeven te bewegen om warm te worden. We zijn zelfs zo los gegaan met isoleren dat we meer / grotere ruimtes zijn gaan verwarmen en ons energieverbruik explosief is toegenomen. Mijn oma zette vroeger nog een stoof met heet water neer op de plek waar ze ging zitten. Haar voeten werden zo warm, waardoor zij het zelf ook behaaglijk had. Laten we die briljante gedachte weer beetpakken en zo naar de toekomst kijken. Denk aan meubels die ons acclimatiseren door warmte af te geven of juist de lucht te koelen, ze worden al geproduceerd, dus laten we voortborduren op die mogelijkheden en samen nieuwe perspectieven maken.”

“Kortom: denk niet vanuit het heden om het morgen anders te doen. Dat heet ‘managen’. Maar start met associëren en dromen en ga daarmee aan de slag door stap voor stap terug te gaan naar wat je kunt doen om die toekomst te vormen. Weg van ‘hoe het hoort’ want dat zijn gewoontes, op weg naar ‘omdat het helpt’!”

Met die wijze woorden werd het startsein gegeven voor de World Café-sessie. Vier tafels, vier gespreksleiders, vier onderdelen van het proces scenario thinking en vier thema’s ten aanzien van vastgoed. De aanwezige NEVAP-leden werden in vier groepen gedeeld om uiteindelijk alle vier de tafels aan te doen met een 15-minuten durende deepdive in het betreffende thema.

gespreksleiders Mayke van Dinter, René Vierkant, Norbert Bol en Jeroen Hollander

De interessante uitkomsten van deze tafels zijn te vinden in het tweede verslag: Reversed scenario Thinking: in de praktijk